BH thất nghiệp- “Bảo bối” thời dịch Covid-19

24/04/2020 09:15 AM


Bài cuối Tiếp tục phát huy vai trò của chính sách Qua hơn 10 năm thực hiện, chính sách BH thất nghiệp đã phát huy hiệu quả, bù đắp một phần thu nhập cho những NLĐ không may mất việc làm, hỗ trợ đào tạo nghề để họ sớm quay trở lại thị trường lao động. Tuy nhiên, để tránh tình trạng lạm dụng, trục lợi chính sách, tới đây khi sửa đổi Luật Việc làm cần quy định cụ thể trách nhiệm các bên liên quan.

Vẫn xảy ra lạm dụng, trục lợi quỹ

BH thất nghiệp là một trong những chính sách quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội, trong đó có việc hỗ trợ NLĐ học nghề và duy trì việc làm. Thời gian qua đã có gần 5 triệu lượt người được hưởng trợ cấp thất nghiệp (TCTN) và có xu hướng tăng qua các năm. Bên cạnh đó, nếu năm 2010 có 125.562 lượt lao động thất nghiệp được tư vấn, giới thiệu việc làm thì đến năm 2015 có 463.859 lượt người; năm 2018 tăng lên trên 1,39 triệu lượt người. Đến nay, hơn 180.000 người thất nghiệp đã được hỗ trợ học nghề, trong đó nhiều người đã có việc làm ổn định.

 

Cần hoàn thiện và phát huy vai trò của chính sách BH thất nghiệp (Ảnh minh họa)

Dù quỹ BH thất nghiệp hiện đang kết dư nhưng với các hành vi lạm dụng, trục lợi như hiện nay, nguồn quỹ này ít nhiều bị ảnh hưởng. Có tình trạng NLĐ dù đã xin được việc làm nhưng vẫn đăng ký nhận TCTN, có thu nhập khác hoặc nghỉ sinh con cũng đăng ký nhận TCTN. Ngoài ra, còn có tình trạng NLĐ chủ động xin nghỉ việc để đăng ký hưởng TCTN…

Đơn cử, tại Đồng Tháp, trong năm 2019 có hơn 10.300 NLĐ đến Trung tâm DVVL để đăng ký hồ sơ hưởng TCTN. Qua kiểm tra, Sở LĐ-TB&XH Đồng Tháp đã phát hiện 220 NLĐ nhận chế độ TCTN sai quy định với tổng số tiền hơn 1 tỷ đồng. Sau nhiều tháng triển khai, Trung tâm DVVL tỉnh đã phối hợp cơ quan BHXH thu hồi được 97 trường hợp với hơn 406 triệu đồng...

Ông Đỗ Ngọc Thọ- Phó Trưởng ban Thực hiện chính sách BHXH (BHXH Việt Nam) cho rằng, hiện nay, quy định về việc thu hồi tiền TCTN chưa rõ ràng, quy trình thu hồi phức tạp, thời gian quá lâu, trong khi đó nhiều NLĐ không hợp tác, di chuyển đi nơi khác. BHXH Việt Nam lại chưa có chức năng thanh tra trong việc giải quyết, chi trả các chế độ BHXH, BH thất nghiệp nên công tác xử lý vi phạm còn hạn chế.

Cũng theo ông Thọ, việc giao cho 2 cơ quan cùng tổ chức thực hiện chính sách BH thất nghiệp trong khi chưa có cơ sở dữ liệu liên thông đã gây khó khăn trong việc quản lý và kiểm soát tình trạng trục lợi quỹ BH thất nghiệp. “Việc quản lý công tác khai báo lao động của các DN còn nhiều hạn chế nên không nắm bắt kịp thời diễn biến tăng, giảm đối tượng tham gia BH thất nghiệp, dẫn đến việc ra các quyết định huỷ, tạm dừng, chấm dứt hưởng TCTN chậm- sau khi cơ quan BHXH đã chi trả cho NLĐ”- ông Thọ nhấn mạnh.

Sớm kết nối dữ liệu liên thông

Để kịp thời phát hiện và giải quyết được tình trạng trục lợi BH thất nghiệp, BHXH Việt Nam đã phối hợp với Cục Việc làm (Bộ LĐ-TB&XH) xây dựng cơ sở dữ liệu kết nối liên thông qua trục tích hợp quốc gia, hướng tới quản lý và giải quyết chế độ này trong toàn quốc ngày càng chặt chẽ, nhanh gọn, chính xác. Tuy nhiên, việc thực hiện vẫn còn đối mặt không ít khó khăn nên không thể triển khai được ngay.

Bên cạnh đó, nhận thức về chính sách BH thất nghiệp của một số NLĐ và người SDLĐ còn hạn chế; người khai báo hưởng TCTN chủ yếu quan tâm đến số tiền trợ cấp; số người có nhu cầu học nghề còn thấp (khoảng 5,38%). Riêng chế độ đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng nghề cho NLĐ chưa được các đơn vị SDLĐ đăng ký thực hiện- đây là bất cập lớn nhất cần sớm được điều chỉnh trong Luật Việc làm cho phù hợp với thực tiễn. Mặt khác, công tác quản lý lao động hiện nay cũng bộc lộ nhiều bất cập, chưa có đủ công cụ để quản lý nên rất khó kiểm soát tình trạng việc làm của NLĐ.

Thống kê cho thấy, tính đến tháng 7/2019, thông qua việc tự rà soát, BHXH các địa phương đã phát hiện và đề nghị Sở LĐ-TB&XH thu hồi gần 72 tỷ đồng TCTN của 14.758 trường hợp. Tuy nhiên, hiệu quả thu hồi số tiền hưởng sai chưa cao, thậm chí nhiều trường hợp không thu hồi được. “Nguyên nhân được xác định là do chưa có quy định cụ thể về cơ quan thu hồi tiền TCTN hưởng sai quy định; quy trình thu hồi phải qua nhiều khâu và cơ quan khác nhau”- ông Đỗ Ngọc Thọ nhận định.

Để ngăn ngừa hành vi trục lợi BH thất nghiệp, Bộ LĐ-TB&XH đang xây dựng dự thảo và lấy ý kiến rộng rãi về Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 28/2015/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Việc làm về BH thất nghiệp. Góp ý dự thảo này, BHXH Việt Nam đề nghị Bộ LĐ-TB&XH cần bổ sung quy định thu hồi tiền hưởng các chế độ BH thất nghiệp.

Theo đề xuất của BHXH Việt Nam, Sở LĐ-TB&XH có trách nhiệm thực hiện thu hồi tiền hưởng các chế độ BH thất nghiệp do giải quyết hưởng sai quy định hoặc ban hành các quyết định huỷ, tạm dừng, chấm dứt hưởng các chế độ BH thất nghiệp sau thời điểm chi trả. Trung tâm DVVL có trách nhiệm thực hiện thu hồi tiền hưởng các chế độ BH thất nghiệp do chuyển các quyết định huỷ, tạm dừng, chấm dứt hưởng các chế độ BH thất nghiệp sau thời điểm chi trả.

Chia sẻ về đề xuất này, ông Đỗ Ngọc Thọ cho rằng, khi sửa Luật Việc làm, nên giao cơ quan BHXH thực hiện thu BH thất nghiệp, giải quyết TCTN, chi trả các chế độ BH thất nghiệp và quản lý quỹ BH thất nghiệp. Việc này nhằm đơn giản hoá TTHC, rút ngắn thời gian giải quyết và chi trả các chế độ, kiểm soát tốt hơn tình trạng trục lợi quỹ. Đồng thời, khi sửa Luật BHXH cũng cần giao chức năng thanh tra chuyên ngành việc thực hiện giải quyết, thanh toán các chế độ BH thất nghiệp cho ngành BHXH, để hạn chế tình trạng lạm dụng, trục lợi quỹ.

Ngoài ra, các bộ, ngành liên quan cần sớm triển khai cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; cơ sở dữ liệu quốc gia về hưởng BH thất nghiệp của Bộ LĐ-TB&XH. Còn BHXH các địa phương thường xuyên thực hiện kiểm tra, rà soát, đối chiếu dữ liệu trước khi lập danh sách chi trả TCTN; phối hợp với Trung tâm DVVL chia sẻ dữ liệu thông tin đóng BH thất nghiệp, thông tin giải quyết hưởng TCTN… để kịp thời thông báo cho nhau, nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi quỹ.

Vũ Thu

Nguồn: baobaohiemxahoi.vn